Strona główna

Kaszel- charakterystyka, patogeneza i przyczyny

Człowiek wdycha i wydycha w ciągu doby ok. 12- 15 tys. litrów powietrza, a górne drogi oddechowe mają za zadanie jego oczyszczenie, nawilżenie i ogrzanie. Kaszel jest fizjologicznym odruchem wspomagającym oczyszczanie dróg oddechowych z substancji inhalowanych z powietrzem do płuc. Kaszel u zdrowego człowieka jest wyrazem prawidłowego działania aparatu śluzowo- rzęskowego i występuje z częstością ok. 10 razy na dobę.

Odruch kaszlowy- charakterystyka i fazy

Pobudzenie licznych receptorów o charakterze chemo- i mechanoreceptorów, zlokalizowanych w nosie, zatokach obocznych nosa, gardle, opłucnej i pod nabłonkiem dolnych dróg oddechowych, generuje odruch kaszlu. Stymulacja termiczna, chemiczna, mechaniczna (pyły, dym tytoniowy, pary i gazy) lub zapalna inicjuje kaskadę lokalnych mechanizmów oczyszczających drogi oddechowe z ciał obcych i zalegającej wydzieliny.

Odebrane przez wspomniane receptory (głównie receptory szybko adaptujące się RAR) bodźce, docierają włóknami dośrodkowymi nerwów czuciowych do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Sygnał zwrotny dociera stąd do mięśni efektorowych- przepony, mięśni międzyżebrowych, brzusznych i lędźwiowych, mięśni górnych i dolnych dróg oddechowych oraz mięśni dodatkowych.

Pierwsza faza kaszlu to tzw. faza wdechowa, prowadząca do wdechu przekraczającego 50% pojemności życiowej płuc. W kolejnej fazie- kompresyjnej, dochodzi do zamknięcia głośni i skurczu mięśni oddechowych. Faza wydechowa sprowadza się do nagłego otwarcia głośni i uwolnienia wysokiego ciśnienia wewnątrzopłucnowego, czego konsekwencją jest zwężenie oskrzeli i przepływ oddechowy; szczytowe jego wartości to nawet 12 l/ sekundę. Ostatnia, relaksacyjna faza kaszlu to rozkurcz mięśni oddechowych i odwrócenie ciśnienia wewnątrz klatki piersiowej.

Kaszel- patogeneza i przyczyny

Klasyfikacji kaszlu można dokonać w oparciu o różnorodne kryteria. Uwzględniając czas trwania kaszlu, wyróżnia się:

– kaszel ostry, trwający do 3 tygodni
– kaszel podostry, od 3- 8 tygodni
– kaszel przewlekły, utrzymujący się powyżej 8 tygodni

Natomiast gdy kryterium podziału jest charakter kaszlu, można wyróżnić:

– kaszel produktywny (mokry, z odkrztuszaniem)
– kaszel nieproduktywny (suchy)

Wymienione rodzaje kaszlu powodowane są różnymi przyczynami. Najczęstsze przyczyny kaszlu ostrego to infekcje górnych dróg oddechowych, głównie wirusowe, a także alergie czy zapalenie oskrzeli, zatorowość płucna, obrzęk płuc, zapalenie płuc. Niekiedy kaszel ostry jest wyrazem obecności ciała obcego, pyłów lub gazów w drogach oddechowych.

Kaszel podostry ma najczęściej charakter poinfekcyjny. Natomiast kaszel przewlekły w 80% powodowany jest minimum dwiema przyczynami, z których najistotniejsze to:

– refluks żołądkowo- przełykowy, gdy kaszlowi może towarzyszyć zgaga lub chrypka
– astma lub eozynofilowe zapalenie oskrzeli; kaszel jest manifestacją ekspozycji na swoiste lub nieswoiste alergeny, zimne powietrze czy wysiłek fizyczny
– spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, w przebiegu przewlekłego nieżytu nosa lub przewlekłego zapalenia zatok przynosowych; kaszlowi towarzysz objaw tzw. „kostki brukowej” na tylnej ścianie gardła
– POChP lub przewlekłe zapalenie płuc, często z paleniem tytoniu w wywiadzie; największe nasilenie kaszlu ma miejsce zaraz po przebudzeniu i często ustępuje po odkrztuszeniu śluzowej plwociny
– zapalenie płuc, nowotwór, gruźlica- kaszlowi towarzyszą objawy choroby podstawowej
– problemy kardiologiczne: niewydolność lewokomorowa, tętniak aorty

Kaszel może mieć również charakter idiopatyczny, o nieustalonej przyczynie. Stwarza wówczas znaczne trudności diagnostyczne i często ma podłoże psychogenne.

Przyczyny kaszlu suchego to najczęściej astma, zakażenia wirusowe, niewydolność serca oraz stosowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny. Kaszel z odkrztuszaniem plwociny powodowany jest najczęściej zakażeniami zatok, oskrzeli lub płuc, POChP, mukowiscydozą, grzybicą lub rozstrzeniem oskrzeli.

Diagnostyka i leczenie kaszlu

Diagnostyka kaszlu obejmuje wywiad, określenie rodzaju kaszlu oraz badania dodatkowe- RTG klatki piersiowej, EKG, badanie laryngologiczne czy badania czynnościowe układu oddechowego. Leczenie uzależnione jest od przyczyn kaszlu i obejmuje terapię objawową oraz przyczynową.

źródła:
1. Choroby wewnętrzne 2010. Kompedium Medycyny Praktycznej pod redakcją Andrzeja Szczeklika.
2. http://www.nowamedycyna.pl/wp-content/uploads/2014/10/nm_2012_007-009.pdf
3. http://alergia.org.pl/lek.arch2/archiwum/07_02/pdf/2007_0205.pdf